Frisse kijk op samenwerking tussen overheden en energiecooperaties voor de Energieroute Noord-Holland
In opdracht van Rijkswaterstaat onderzocht Energie Samen Noord-Holland hoe energiecoöperaties kunnen samenwerken om minimaal 50% lokaal eigendom te realiseren voor zonneparken langs de Energieroute Noord-Holland, een OER traject van het rijk. Het gaat om 103 hectare verdeeld over 98 percelen in twaalf gemeenten. Het onderzoek combineerde bureauonderzoek met 29 stakeholderinterviews, vier groepsbijeenkomsten, twee enquêtes en negentien factsheets.
De Energieroute Noord-Holland is een samenwerkingsproject van gemeenten, de provincie en Rijkswaterstaat om op grote schaal zonne-energie op te wekken langs snelwegen (A9, A5, A22, A2, A1) van Alkmaar tot Diemen. Het gaat in totaal om 98 percelen langs 65 kilometer snelweg.
Kernbevindingen
Uit het onderzoek komt o.a. naar voeren dat door de versnippering het project moeilijk rendabel is te maken. Tegelijkertijd zijn alle 12 gemeenten van de Energieroute geïnteresseerd in het organiseren van lokaal eigendom en het realiseren van samenwerking binnen een koepel van energiecoöperaties. Deze laatste groep streeft juist naar maximale maatschappelijke meerwaarde op zoveel mogelijk percelen.
De grote verschillen in oppervlakte van deze percelen per gemeente maken een evenwichtige verdeling van inzet en resultaat echter lastig. Het Rijk laat de bouwplicht in de tender achterwege, waardoor het risico groeit dat alleen de meest aantrekkelijke percelen worden ontwikkeld (‘cherry picking’).
Samenwerken sleutel tot succes
Er werden door de onderzoekers drie scenario’s geïdentificeerd om invulling te geven aan lokaal eigendom. Gezien de doelstellingen van snelheid, draagvlak, robuustheid en kosteneffectiviteit biedt scenario C – de ontwikkeling van integrale energiesystemen met energiedelen – de grootste slagingskans. Aanbevelingen omvatten: oprichting van een regionale koepel, aanbesteding voor ontwikkeling, fondsenwerving, en gefaseerde uitvoering per gemeente met ruimte voor maatwerk en lokale integratie.
Voor de samenwerking kan gebruik worden gemaakt van het door TNO Juridisch doordachte model voor samenwerking tussen overheden en energiecoöperaties in een energiegemeenschap. Dat model biedt een route waarbij Rijkswaterstaat en een koepel van energiecoöperaties samen regie kunnen nemen, met een Commanditaire Vennootschap (CV).
Handelingsperspectief voor energiecoöperaties en overheden
Het rapport schetst niet alleen een projectaanpak voor Noord-Holland, maar ook een breder handelingsperspectief voor energiecoöperaties elders in het land. Het laat zien hoe lokale samenwerking, juridische vernieuwing en slim organiseren samen kunnen leiden tot meer opwek, meer deelname en meer grip op de energievoorziening.
Wie werkt aan zonne-energie langs infrastructuur, lokaal eigendom of energiegemeenschappen vindt hier dus zowel een inspirerend toekomstbeeld als een concrete gereedschapskist. Vooral de combinatie van governance, financiering, participatie en juridische duiding maakt dit rapport waardevol voor bestuurders, projectgroepen en actieve leden van energiecoöperaties.
Tot slot
De 19 bijlagen zijn praktische verdiepingsstukken voor wie met dit soort projecten aan de slag wil. Ze behandelen onder meer de noodzaak en vorm van een koepel en haar juridische randvoorwaarden, financiering, risico’s, omgevingsfonds, participatie en de samenwerking met marktpartijen en overheden.